Ngữ âm là nền tảng đầu tiên và quan trọng nhất khi bắt đầu học một ngôn ngữ mới, đặc biệt là tiếng Trung – một ngôn ngữ có hệ thống phát âm phong phú và khác biệt rõ rệt so với tiếng Việt.

Trong Giáo trình Boya Sơ Cấp Tập 1, phần ngữ âm giúp người học làm quen với hệ thống âm tiết tiếng Trung, bao gồm thanh mẫu (âm đầu), vận mẫu (âm chính) và thanh điệu – những yếu tố then chốt tạo nên sự chính xác và rõ ràng trong giao tiếp.

Việc học ngữ âm không chỉ giúp phát âm đúng, mà còn là bước đệm để nghe – nói tiếng Trung hiệu quả trong tương lai.

1️⃣ Khái quát chung

Thanh mẫu, Vận mẫu và Thanh điệu

Âm tiết trong tiếng Hán được tạo thành bởi thanh mẫu, vận mẫu và thanh điệu.
Thanh điệu khác nhau, ý nghĩa được biểu đạt cũng có thể khác nhau.

声母 (thanh mẫu) + 韵母 (vận mẫu) + 声调 (thanh điệu) = 音节 (âm tiết)

Ví dụ  (Thanh mẫu) m + (Vận mẫu) a + (thanh thứ nhất) — = mā

1️⃣ Thanh mẫu

Tiếng Hán có 21 thanh mẫu.

2️⃣ Vận mẫu

Tiếng Hán có 38 vận mẫu.

Ngoài ra, còn có “er, -i[ ɿ ], -i[ ʅ ]”。

3️⃣ Thanh điệu

Tiếng Hán có 4 thanh điệu.

2️⃣ Ngữ âm

1️⃣ Thanh mẫu và Vận mẫu (1)

Thanh mẫu: b p m f d t n l g k h
Vận mẫu: a o e i u

听后选择 Nghe và lựa chọn

1. bo – po
2. bo – ba
3. mo – me
4. fo – fu
5. mo – mu
6. da – ta
7. le – ne
8. gu – ku
9. hu – fu
10. mi – ni

2️⃣ 声母和韵母 (2) Thanh mẫu và Vận mẫu (2)

Thanh mẫu: z c s zh ch sh r
Vận mẫu: ai ao ou ei ua uo uai uei (ui)

听后选择 Nghe và lựa chọn

1. zai – cai
2. zao – zhao
3. zhou – chou
4. shai – sai
5. cao – sao
6. chao – shao
7. rou – rao
8. zhua – zhuo
9. shei – sui
10. zhui – zhuai

3️⃣   Thanh mẫu và Vận mẫu (3)

Thanh mẫu: j q x n l
Vận mẫu: i ü ia ie iao iou (iu) üe

听后选择 Nghe và lựa chọn

1. nie – lie
2. lia – liao
3. ju – qu
4. jue – que
5. qu – xue
6. jie – jue
7. lie – lüe
8. qiu – que
9. nü – lü
10. ji – xi

4️⃣ Thanh mẫu và Vận mẫu (4)

Thanh mẫu: b d z zh j q
Vận mẫu: an en in ian uen (un) uan ün uan

听后选择 Nghe và lựa chọn

1. ban – bin
2. zen – zun
3. dun – duan
4. zhen – zhun
5. jun – juan
6. dan – duan
7. qian – quan
8. zhan – zhuan
9. zhun – jun
10. zan – zhan

5️⃣ 声母和韵母 (5) Thanh mẫu và Vận mẫu (5)

Thanh mẫu: b p d t g k j q h s ch c s
Vận mẫu: ang eng ing iang iong uang ong ueng

听后选择 Nghe và lựa chọn

1. pang – bang
2. deng – teng
3. sang – cang
4. chuang – shuang
5. gong – kong
6. jing – jiong
7. weng – wang
8. chuang – chang
9. qing – xing
10. bing – beng

6️⃣   Đọc to những câu sau

3️⃣ Biến âm

1️⃣   Biến điệu

(1) Biến điệu của thanh 3
Khi hai thanh 3 đi liền nhau, thanh 3 thứ nhất đọc thành thanh thứ hai.

(2) “ Biến điệu của “一”

Khi đứng độc lập hoặc là chữ cuối câu, “一” đọc là yī.
Khi đứng trước thanh 1, thanh 2, thanh 3, đọc là yí.
Khi đứng trước thanh 4, đọc là yì.

(3) Biến điệu của “不”

Khi đứng độc lập hoặc đứng trước thanh 1, thanh 2, thanh 3, 不 đọc là bù.
Khi đứng trước thanh 4, 不 đọc là bú.

2️⃣ Thanh nhẹ

Một số từ khi phát âm sẽ không nhấn mạnh âm cuối, mà đọc nhẹ hơn bình thường.

3️⃣ Vần uốn lưỡi

Một số từ khi thêm âm “儿” (ér) vào cuối sẽ tạo cảm giác thân mật hoặc mang nghĩa đặc biệt.

1️⃣ 🔊 画 (huà) – động từ → vẽ
🔊 画儿 (huàr) – danh từ → bức tranh

2️⃣ 🔊 错 (cuò) – động từ/tính từ → sai, nhầm
🔊 错儿 (cuòr) – danh từ → lỗi, sai sót

3️⃣ 🔊 信 (xìn) – danh từ/động từ → tin tưởng; thư tín, bức thư
🔊 信儿 (xìnr) – danh từ (khẩu ngữ) → tin tức, tin nhắn

4️⃣ Quy tắc viết phiên âm

1️⃣ Quy tắc viết phiên âm

(1) Khi “ü” hoặc vận mẫu đầu bằng “ü” đứng độc lập tạo thành âm tiết
Thêm “y” vào trước “ü”, đồng thời bỏ hai dấu chấm trên “ü”.

📝 Ví dụ:
ü → yu
üe → yue

(2) Khi “i” đứng độc lập tạo thành âm tiết, thêm “y” vào trước “i”.

📝 Ví dụ:
i → yi

(3) Khi vận mẫu mở đầu bằng “i” đứng độc lập tạo thành âm tiết, “i” đổi thành “y”.

📝 Ví dụ:
iao → yao
iou → you

(4) Khi “u” đứng độc lập tạo thành âm tiết, thêm “w” vào trước “u”.

📝 Ví dụ:
u → wu

(5) Khi vận mẫu mở đầu bằng “u” đứng độc lập tạo thành âm tiết, “u” đổi thành “w”.

📝 Ví dụ:
ua → wa
uai → wai
uan → wan
uang → wang

(6) Khi “ü” hoặc vận mẫu đầu bằng “ü” kết hợp với j, q, x, bỏ hai dấu chấm trên “ü”.

📝 Ví dụ:
ü → ju qu xu juan xue

(7) iou, uei, uen kết hợp với thanh mẫu
Khi “iou, uei, uen” kết hợp với thanh mẫu, thì viết thành “iu, ui, un”.

2️⃣ Quy tắc viết thanh điệu

1️⃣ Khi trong âm tiết chỉ có một nguyên âm, thanh điệu viết trên nguyên âm đó.

bā (🔊 八 – số tám)
bó (🔊 薄 – mỏng)
tè (🔊 特 – đặc biệt)
mǐ (🔊 米 – gạo, cơm)
lú (🔊 炉 – lò nướng)
lǔ (🔊 鲁 – tên địa danh, ngốc nghếch)
bǎn (🔊 板 – tấm ván, bảng)
lóng (🔊 龙 – rồng)
pén (🔊 盆 – chậu, bồn)
nín (🔊 您 – ngài, cách gọi lịch sự)
lún (🔊 轮 – bánh xe)
jūn (🔊 军 – quân đội)

2️⃣ Khi trong âm tiết có nguyên âm “a”, thanh điệu viết trên “a”.

bǎo (🔊 宝 – bảo vật)
bǎi (🔊 百 – một trăm)
zhuāng (🔊 装 – trang phục, giả vờ)
jiǎng (🔊 讲 – nói, giảng dạy)
juǎn (🔊 卷 – cuộn, quyển)

3️⃣ Khi trong âm tiết có nguyên âm “e”, “i” hoặc “ü”, thanh điệu viết trên “e”.

bèi 🔊 (被 – bị, chăn mền)
què (🔊 却 – nhưng, lại, lui về sau)

4️⃣ Khi trong âm tiết có “o”, “u” hoặc “i”, thanh điệu viết trên “o”.

lóu (🔊 楼 – tòa nhà, lầu)
jiǒng (🔊 窘 – lúng túng, khó xử)

5️⃣ Khi “u”, “i” cùng xuất hiện, thanh điệu viết trên nguyên âm đứng sau.

tuǐ (🔊 腿 – chân, đùi)
jiǔ (🔊 酒 – rượu)

Các nét trong viết chữ Hán

Việc nắm vững ngữ âm ngay từ đầu sẽ giúp người học tự tin hơn khi tiếp cận các kỹ năng khác như nghe, nói, đọc, viết. Dù việc phát âm đúng tiếng Trung có thể gặp nhiều khó khăn ban đầu do sự khác biệt với tiếng mẹ đẻ, nhưng với sự kiên trì luyện tập và phương pháp học phù hợp, người học hoàn toàn có thể làm chủ phần ngữ âm.

→ Xem tiếp Bài 1: Giáo trình Hán ngữ Boya Sơ cấp tập 1